Line Εισαγωγή Καθηγητές Μαθητές Δραστηριότητες Η Πόλη μας Το Ευρώ Χρήσιμες Διευθύνσεις Η Γνώμη σας

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Αποκριά στην Κοζάνη

Πάτησε εδώ να πάρεις την εργασία σε μορφή PDF

ΑΠΟΚΡΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ

 

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

 

1. Γιατί γιορτάζεται η αποκριά

Η αποκριά για το χριστιανικό εορτολόγιο είναι ένας σταθμός και μια αφετηρία. Σταματά την μέρα αυτή η κατανάλωση αρτυμένων φαγητών και αρχίζει την επόμενη, την "Καθαρή Δευτέρα" η μεγάλη Σαρακοστή, που διαρκεί επτά εβδομάδες. Η μεγάλη Σαρακοστή είναι περίοδος περισυλλογής , νηστείας και εξαγνισμού για κάθε χριστιανό, ώστε να δεχτεί το Φως της Ανάστασης με καθαρότητα σώματος και ψυχής.

 

2. Ποιο σκοπό εξυπηρετούν οι αποκριάτικες εκδηλώσεις και πως καθιερώθηκαν

Στα χρόνια της τουρκοκρατίας και στην προβιομηχανική εποχή των πατέρων μας αλλά και πιο παλιότερα ακόμη, όλες οι κοινωνικές τάξεις

ζούσαν "λαϊκά". Κι αναζητούσαν στον κύκλο του χρόνου, στη φύση και στις πνευματικές εμπνεύσεις ή τις ελευθεριότητες στην ψυχαγωγία

τους. Οι εποχικές χαρές των θρησκευτικών εορτών και της υπαίθρου ρυθμίζονταν πάντα για όλους - πλούσιους και φτωχούς- από τη λαϊκή

παράδοση που μετέδιδε η μια γενιά μετά την άλλη και από την ιδιωτική πρωτοβουλία.

 

Οι αποκριάτικες λοιπόν αυτές ψυχαγωγικές εκδηλώσεις που δεν έχουν απολύτως καμιά σχέση με το χριστιανικό πνεύμα και το χριστιανικό εορτολόγιο, έχουν πανάρχαιες τις ρίζες τους και ο χριστιανισμός όχι μόνο δεν τις εξάλειψε αλλά τις ανέχτηκε και τις άφησε να προσαρμοστούν με το εορτολόγιό του. Κι επειδή γινόταν στο τέλος του χειμώνα με τις αρχές της άνοιξης, καθιερώθηκαν να γίνονται την Αποκριά, χωρίς να συνδεθούν οργανικά με τις χριστιανικές συνήθειες που είναι η νηστεία, η προσευχή, η μετάνοια, η περισυλλογή, η εγκράτεια και η αυτοκάθαρση.

 

Η αρχή των αποκριάτικων αυτών εκδηλώσεων, όπως και σήμερα συμβαίνει με τη αναβίωση των εθίμων, γινόταν αισθητή την "Τσικνοπέμπτη". Αυτή την ημέρα και ο πιο φτωχός έπρεπε να "τσικνώσει τη γωνιά του" αφού κάτι θα έβρισκε να ψήσει στη φωτιά και η τσίκνα, η κνίσσα δηλαδή, θα μοσχοβολούσε το σπίτι κι όλη τη γειτονιά.

 

3. Βασικά χαρακτηριστικά εκδηλώσεων

Βασικό χαρακτηριστικό είναι το τρικούβερτο γλέντι. Συγγενείς και φίλοι τρώνε όλοι μαζί, πίνουν, τραγουδούν, χορεύουν και γλεντούν στα σπίτια τους, στα κέντρα διασκέδασης, στους οργανωμένους χορούς, στο καρναβάλι και στους φανούς.

 

Το κύριο γνώρισμα στις εκδηλώσεις αυτές είναι οι μεταμφιέσεις. Οι μεταμφιεσμένοι έχουν διάφορα ονόματα, αλλά το κοινότερο που έχει επικρατήσει είναι "Μασκαράδες" και "Καρναβάλια".

 

4. Προέλευση καρναβαλιών

Οι μεταμφιέσεις επικρατούσαν από τα παλιά χρόνια, όχι μόνο στο Βυζάντιο, που η Αποκριά έπαιρνε πάνδημο χαρακτήρα, αλλά και σε όλη την Ευρώπη και σε άλλους λαούς. Το καρναβάλι θεωρείται σήμερα υπερεθνική εορτή με κοινή καταγωγή κι αφετηρία ανεξάρτητα από τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους γίνεται από τόπο σε τόπο. Είναι κατά τους εθνολόγους κατάλοιπο μιας πανάρχαιας γιορτής που έχει τις ρίζες του στην νεολιθική εποχή. Παρ΄ όλες όμως τις έρευνες ιστορικών και λαογράφων , οι ερμηνείες που δόθηκαν δεν απόλυτα διαφωτιστικές για την αιτία που καθιερώθηκαν.

 

Γενικά επικρατεί η γνώμη ότι οι γιορτές αυτές των καρναβαλιών καθιερώθηκαν για να συμβολίζουν το θάνατο του χειμώνα με τον ερχομό της άνοιξης και για να προκαλούν οι πρωτόγονοι λαοί με τις μεταμφιέσεις την "καλή χρονιά" για "καρποφορία και γονιμότητα της γης".

 

Αλλά αυτή η σημασία άλλοι ερευνητές πιστεύουν ότι αφορά μόνο τους γεωργικούς πληθυσμούς και όχι και τους κτηνοτροφικούς. Οι ερευνητές αυτοί λοιπόν, από μελέτες που έκαναν σε διάφορους λαούς, Πέρσες Σέρβους, Βούλγαρους,, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το έθιμο των καρναβαλιών πρωτοξεκίνησε από τους τσομπάνηδες, οι οποίοι το επέβαλαν στα καμποχώρια, όπου εκγαταστάθηκαν.

 

Κυρίαρχο στοιχείο, λένε, των παλιών μεταμφιέσεων είναι οι προσωπίδες από γιδοτόμαρο και τραγίσια κέρατα ώστε να μοιάζουν με τράγους, που είναι αρχηγοί των κοπαδιών , στα γκισέμια. Οι μεταμφιεσμένοι φορούν επίσης κυπριά και κουδούνια όπως τα γιδοπρόβατα και κάνουν άσεμνες κινήσεις με φαλλικά όργανα, μιμούμενοι τους τράγους

 

Τα φαγητά που τρώγονται τις αποκριές είναι κατ' εξοχήν κτηνοτροφικά ώστε να έχουμε την εβδομάδα της κρεατινής με κρέατα και της τυρινής με γαλακτοκομικά προϊόντα. Τα στοιχεία αυτά συναντιώνται όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά από την αρχαιότητα και στους Βαβυλωνίους, Αιγύπτιους , Εβραίους, Πέρσες, Αρχαία Ελλάδα και Αρχαία Ρώμη, όπου γιόρταζαν τα Κρόνια και τα Σατουρνάλια με τον ίδιο τρόπο και οι εορταστές ντύνονταν με τραγοτόμαρα και μιμούνταν τους τράγους, τις κατσίκες και τα πρόβατα.

 

Εξετάζοντας λοιπόν όλα αυτά οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα , ότι το καρναβάλι έχει την προέλευσή του στην θρησκεία του Τοτεμισμού, τότε δηλαδή που οι πρωτόγονοι άνθρωποι θεοποιούσαν τα ζώα, τα οποία έπαιζαν σπουδαίο ρόλο στη ζωή τους. Αλλά μήπως αυτά τα ίδια ζώα δεν ήταν μέχρι το τέλος του Β' Παγκόσμιου Πολέμου στους περισσότερους λαούς του κόσμου ο κύριος και μοναδικός πόρος της ζωής τους, ;

 

Και για να μιλούμε κι όσα λέγονται, να θυμίσουμε την ιστορία, που κυκλοφορεί ακόμα στα χωριά του Τσιαρτσιαμπά για την αξία και τη σημασία του βοδιού στη ζωή του ανθρώπου. Συναντήθηκαν δύο φίλοι από γειτονικά χωριά, αξύριστοι από μέρες πολλές λόγω πένθους, όπως συνήθιζαν παλιά, και, αφού καλημερίστηκαν, ρώτησε ο πρώτος το δεύτερο "Γιατί φόρεσες τα μαύρα μπράτιμε ; " , κι απαντά ο άλλος "Πέθανε η γυναίκα μου" και βάζει τα κλάματα. Κι ο πρώτος για να τον παρηγορήσει του λέι :" Γι' αυτό κλαίς και σκούζεις ; Εγώ τι να κάνω που έχασα το βόδι μου ; Εσύ γυναίκα βρίσκεις κι άλλη, χίλιες καρτερούν! Εγώ που ψόφησε το βόδι πως να αγοράσω άλλο ; Είμαι ντίπ για ντίπ για πνίξιμο στο ποτάμι". Κι άρχισε κι αυτός να οδύρεται περισσότερο , με αποτέλεσμα να σταματήσει ο άλλος τα κλάματα για να τον παρηγορήσει με τη σειρά του, ξαλαφρωμένος από τον πόνο.

 

Από τους παλιούς θεούς - ζώα αναδείχτηκαν το βόδι, ο τράγος και το κριάρι. Τα ζώα αυτά ασκούσαν σημαντικό ρόλο στη ζωή του ανθρώπου και οι κτηνοτροφικές φιλές ξεχώριζαν σε "Βοοτρόφους" και Αιγοπροβατρόφους". Σε σύγκρουση , που έγινε μεταξύ των δύο υλών, υπερίσχυσαν οι αιγοπροβατοτρόφοι, όπως μαρτυρεί ο μύθος, ότι οι Πάνες , οι τραγόμορφοι θεοί , αιχμαλώτισαν τις ιερές αγελάδες αφού συγκρούστηκαν με το ήρωα της φυλής των βοοτρόφων.

 

Η νικήτρια φυλή καθιέρωσε , λένε ερευνητές , τις γιορτές αυτές , τιμώντας τους θεούς της, τα Τοτέμ , και η αμφίεση σε ζώα τράγους αποτελούσε την επίσημη πανηγυρική φορεσιά με κουδούνια και κυπριά και οι πανηγυριστές παρίσταναν περισσότερο τον τράγο, μιμούμενοι την σεξουαλική συμπεριφορά του, ως στοιχεία γονιμότητας και ευφορίας.

 

Κατάλοιπο της μεγάλης σύγκρουσης των δύο φυλών ήταν η καθιερωμένη παράστασή της, που επικρατούσε παλιότερα : να χωρίζονται δηλαδή οι καρναβαλιστές σε δύο στρατόπεδα και να συγκρούονται μεταξύ τους χωρίς λόγο μέχρι θανάτου για να μην αφήσουν τόπο στους άλλους να περάσουν αν το δρομάκι ήταν στενό κι έπρεπε κάποια από τις ομάδες να παραμερίσει. Οι συγκρούσεις αυτές ήταν το κυρίαρχο στοιχείο παντού στις γιορτές του καρναβαλιού κι είναι πολλές οι περιοχές , που φέρουν ονόματα όπως : Βαρεμένοι στις Γούλες, Κομμένοι στην Αιανή, Ματωμένες πέτρες στα Οντρια, Κοφτερή Ράχη στη Δραγασιά, και "της Μπίλιως τα Νημόρια" στην Κοζάνη. Οι πέτρες με τα όπλα, που μεταχειρίζονταν παλιότερα στις συγκρούσεις αυτές, αντικαταστήθηκαν στις μέρες μας με τον ακίνδυνο χαρτοπόλεμο, που γίνεται με σερπαντίνες και κομφετί , ως τελευταία ανάμνηση κι αναπαράσταση των τρομερών μαχών που έγιναν .

 

Η ερμηνεία της λέξης "